فهرست مقالات این شماره : آپادانا اسفند ماه 1388
ساعت ۳:٠٦ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٩/۱/٢   کلمات کلیدی: اسفند 1388

 

آپادانا شماره اسفند ماه 1388

 فرا رسیدن نوروز 138٩ و بهاران خجسته باد

این شماره شامل این مطالب است :

  • نوروز جشن بزرگ ایرانیان  :  حسن مدنی
  • همایش اکوتوریسم             :  شیرین مدنی
  • قصه عشق                       :  مریم
  • آمدن میرعماد به اصفهان   :  سید حسین خاتون آبادی
  • بهشت آیین ما                   : طاهره مدرسپور
  • سرما خوردگی ویروسی       : دکتر احمد مدنی
  • خاطرات تحصیل طب (10 )  : دکتر احمد مدنی
  • مولود کامل یا نا کامل          : علی میر عمادی

نوروز جشن بزرگ ایرانیان : گرد آوری از حسن مدنی : آپادانا اسفند ماه 1388
ساعت ٢:٤٠ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٩/۱/٢   کلمات کلیدی: نوروز ،هفت سین

اوست برترین و بالا ترین  

فرا رسیدن  نوروز باستانی بر  کلیه دوستان ، آشنایان و فرزندان میرعماد فرخنده ، خجسته  و پیروز با د

نوروزباستانی ایرانیان

ز کوی یار می آید نسیم باد نوروزی

از این باد ار مدد خواهی چراغ دل برافروزی

چو گل گر خرده‌ای داری خدا را صرف عشرت کن

که قارون را غلطهــا داد سودای زرانــدوزی

ز جام گل دگر بلبل چنــان مست می لعل است

که زد بر چـــرخ فیروزه صفیر تخـــت فیروزی

به صحرا رو که از دامن غبــار غم بیفشانی

 

به گلزار آی کــز بلبل غزل گفــتن بیامـوزی

 

زمان نوروز

جشن نوروز از لحظه اعتدال بهاری آغاز می‌شود. در دانش ستاره‌شناسی، اعتدال بهاری یا اعتدال ربیعی در نیم ‌کره شمالی زمین به لحظه‌ ای گفته می‌شود که خورشید از صفحه استوای زمین می گذرد و به سوی شمال آسمان می‌رود. این لحظه، لحظه اول برج حمل نامیده می‌شود، و در تقویم هجری خورشیدی با نخستین روز (هرمز روز یا اورمزد روز) از ماه فروردین برابر است.

 

پیشینه

منشا و زمان پیدایش نوروز، به درستی معلوم نیست. در برخی از متن های کهن ایران ازجمله شاهنامه فردوسی و تاریخ طبری، جمشید و در برخی دیگر از متن ها، کیومرث به‌عنوان پایه‌گذار نوروز معرفی شده است. پدید آوری نوروز در شاهنامه، بدین گونه روایت شده است که جمشید در حال گذشتن از آذربایجان، دستور داد تا در آنجا برای او تختی بگذارند و خودش با تاجی زرین بر روی تخت نشست. با رسیدن نور خورشید به تاج زرین او، جهان نورانی شد و مردم شادمانی کردند و آن روز را روز نو نامیدند .

برخی از روایت‌های تاریخی، آغاز نوروز را به بابلیان نسبت می‌دهد. بر طبق این روایت‌ها، رواج نوروز در ایران به ۵۳۸ سال قبل از میلاد یعنی زمان حمله کورش بزرگ به بابل بازمی‌گردد. همچنین در برخی از روایت‌ها، از زرتشت به‌عنوان بنیان‌گذار نوروز نام برده شده است. اما در اوستا (دست کم در گاتها) نامی از نوروز برده نشده است. در انچه من مطالعه کردم احتمال نسبت نوروز به دوران کوروش کبیرمحکم تر به نظر می رسد  .

 

نوروز در زمان هخامنشیان

کوروش دوم بنیان‌گذار هخامنشیان، نوروز را در سال ۵۳۸ قبل از میلاد، جشن ملی اعلام کرد. وی در این روز برنامه‌هایی برای ترفیع سربازان، پاکسازی مکان‌های همگانی و خانه‌های شخصی و بخشش محکومان اجرا می‌نمود. این آیین‌ها در زمان دیگر پادشاهان هخامنشی نیز برگزار می‌شده است. در زمان داریوش یکم، مراسم نوروز در تخت جمشید برگزار می‌شد. البته در سنگ‌نوشته‌های به‌جا مانده از دوران هخامنشیان، به‌طور مستقیم اشاره‌ای به برگزاری نوروز نشده است. اما بررسی ها بر روی این سنگ ‌نوشته‌ها نشان می‌دهد که مردم در دوران هخامنشیان با جشن‌های نوروز آشنا بوده‌اند،و هخامنشیان نوروز را با شکوه و بزرگی جشن می ‌گرفته‌ اند.

در دوران هخامنشی، جشن نوروز در بازه‌ای زمانی میان ۲۱ اسفند تا ۱۹ اردیبهشت برگزار می‌شده است

نوروز در زمان اشکانیان و ساسانیان

در زمان اشکانیان و ساسانیان نیز نوروز گرامی داشته می‌شد. در این دوران، جشن‌های متعددی در طول یک سال برگزار می‌شد که مهمترین آنها نوروز و مهرگان بوده است. برگزاری جشن نوروز در دوران ساسانیان چند روز (دست کم شش روز) طول می‌کشید و به دو دوره نوروز کوچک و نوروز بزرگ تقسیم می‌شد. نوروز کوچک یا نوروز عامه پنج روز بود و از یکم تا پنجم فروردین گرامی داشته می‌شد و روز ششم فروردین (خردادروز)، جشن نوروز بزرگ یا نوروز خاصه برپا می‌شد. در هر یک از روزهای نوروز عامه، طبقه ‌ای از طبقات مردم (دهقانان، روحانیان، سپاهیان، پیشه ‌وران و اشراف) به دیدار شاه می‌آمدند و شاه به سخنان آنها گوش می‌داد و برای حل مشکلات آنها دستور صادر می‌کرد.

در دوران ساسانیان، ۲۵ روز پیش از آغاز بهار، در دوازده ستون که از خشت خام برپا می‌کردند، انواع حبوبات و غلات (برنج، گندم، جو، نخود، ارزن، و لوبیا) را می‌کاشتند و تا روز شانزدهم فروردین آنها را جمع نمی‌کردند. هر کدام از این گیاهان که بارورتر شود، در آن سال محصول بهتری خواهد داد. در این دوران همچنین متداول بود که در بامداد نوروز، مردم به یکدیگر آب بپاشند. از زمان هرمز اول مرسوم شد که مردم در شب نوروز آتش روشن نمایند. همچنین از زمان هرمز دوم، رسم دادن سکه در نوروز به‌عنوان عیدی متداول شد.

نوروز در دوران معاصر

نوروز به ‌عنوان یک میراث فرهنگی در دوران معاصر همواره مورد توجه مردم قرار داشته و هر ساله برگزار می‌شود. البته برگزاری جشن نوروز به ‌صورت آشکار در برخی از کشورها توسط برخی حکومت‌ها برای مدت‌ زمانی ممنوع بوده است. حکومت شوروی برگزاری جشن نوروز را در برخی از کشورهای آسیای میانه مانند ترکمنستان، قرقیزستان و تاجیکستان ممنوع کرده بود و این ممنوعیت تا زمان میخائیل گورباچف ادامه داشت. با این وجود، مردم این مناطق نوروز را به‌گونهٔ پنهانی و یا در روستاها جشن می‌گرفته‌اند. همچنین برخی از مردم این مناطق برای جلب موافقت مقامات محلی نام دیگری بر روی نوروز می‌گذاشتند؛ به‌طور مثال در تاجیکستان، مردم با اتلاق جشن لاله یا جشن ۸ مارس سعی می‌کردند که آیین‌های نوروز را بی مخالفت مقامات دولتی به جای آورند. همچنین در افغانستان، در دوران حکومت طالبان، برگزاری جشن نوروز ممنوع بود و این حکومت تنها تقویم هجری قمری را به رسمیت می‌شناخت.

سفره هفت سین از سفره‌های نوروزی است که در ایران، جمهوری آذربایجان و برخی از نقاط افغانستان رایج است.

سفره‌های نوروزی یکی از آیین‌های مشترک در مراسم نوروز در بین مردمی است که نوروز را جشن می‌گیرند. در بسیاری از نقاط ایران ، جمهوری آذربایجانو برخی از نقاط افغانستان، سفره هفت سین پهن می‌شود. در این سفره هفت چیز قرار می‌گیرد که با حرف سین آغاز شده باشد؛ مثل سرکه، سنجد، سمنو، سیب و... پهن کرد سفره هفت سین در ایران آداب و رسوم خاصی دارد. روی سفره آینه می گذارند که نشانه روشنایی، شمع که نشانه نور و درخشش، یک کاسه آب که نشانه پاکی می‌باشد.برای زیبایی سفره از سنبل استفاده می‌کنند و البته این جزو سین های هفت سین به حساب نمی‌آید. برای تزئین سفره از تخم مرغ رنگ شده استفاده می‌شود. بعد از ورود ماهی قرمز از چین به ایران از این ماهی های کوچک جهت زیبایی سفره هفت سین استفاده می‌شود همچنین بعد از ورود اسلام به ایران کتاب قرآن نیز بر روی سفره قرارداده می‌شود. تمامی هفت سینی که چیده می‌شود یک معنی خاص را نیز به همراه دارند. مثلا سیب نماد زیبایی وتن درستی است؛سنجد به روایتی نماد عشق و محبت است؛سبزه سرسبزی زندگی؛سمنو برکت؛سکه رزق و روزی؛و سیر سمبل شفا و سلامتی است. در کابل و شهرهای شمالی افغانستان، سفره هفت میوه متداول است. در این سفره، هفت میوه قرار می‌گیرد، از جمله؛ کشمش سبز و سرخ، چارمغز، بادام، پسته، زردآلو و سنجد. چیدن سفره‌ای مشابه با استفاده از میوه‌ خشک شده، در بین شیعیان پاکستان هم مرسوم است.

علاوه بر این، سفره هفت شین در میان زرتشتیان، و سفره هفت میم در برخی نقاط واقع در استان فارس در ایران متداول است. در جمهوری آذربایجان نیز بدون توجه به عدد هفت، بر روی سفره‌های نوروزی خود، آجیل قرار می‌دهند.

منتقدان نوروز

نویسندگان و نظریه پردازانی نیز بوده‌اند که نوروز را آیینی ناپسند و مذموم می‌دانستند. برخی روحانیون پس از انقلاب سال ۵۷ سعی در زدودن نوروز از تقویم ایران کردند. مرتضی مطهری بزرگداشت چهارشنبه سوری را از آن «احمق‌ها» می‌دانست، و آیین نوروز را «ضد اسلام». آیت‌الله ابوالقاسم خزعلی نیز گفت: «امیدوارم عیدغدیر جای نوروز را بگیرد». پیشتر از آن نیز امام محمد غزالی در کیمیای سعادت نوشته بود: «... اظهار شعار گبران حرام است بلکه نوروز و سده باید مندرس شود و کسی نام آن نبرد...».

به هر حال انچه مهم وبا ارزش است این است که سرشت ایرانی بیدار ما نمیتواند نوروز باستانی را با هر مناسبت دیگری تعویض کند   

                                            ارادتمند

                                          حسن مدنی

                                   بیستم اسفند ماه 1388

 

آقای حسن مدنی که در رشته رادیو لوژی تحصیل کرده است فرزند آقای علی مدنی و نوه مرحوم آقای حاج حسن مدنی (دایجون مدنی ) است .


همایش اکو توریسم : از شیرین مدنی : آپادانا اسفند ماه 1388
ساعت ۱:۳٠ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٩/۱/٢   کلمات کلیدی: اکو توریسم ،جهانگردی ،لاک پشت پوزه عقایی ،هتل المپیک

بر گزاری همایش اکو توریسم

همزمان با روز درخت کاری

15 اسفند ماه در همایشی با عنوان اکوتوریسم به مناسبت بزرگداشت چهارمین سالگرد تشکیل کمیته ملی طبیعت گردی که در هتل المپیک تهران برگزار میشد شرکت کردم .

همایش در سالن بزرگی با گنجایش تقریبا  سیصد الی سیصد و پنجاه نفر صورت گرفت . برنامه به دوقسمت صبح و بعدازظهر تقسیم شده بود.

قسمت اول برنامه آب و رنگی دولتی داشت و با حضور خانم دستجردی  وزیر بهداشت و درمان ، آقای حاجی بابایی وزیر  آموزش پرورش ، آقایان محمدی زاده و بقائی معاونین رئیس جمهور ، همچنین آقای موسوی معاون گردشگری سازمان میراث فرهنگی ، صنایع دستی و گردشگری انجام شد .

قسمت اول برنامه با اهدای جوایزی به پیشکسوتان عرصه طبیعت  گردی که در قسمت بعدی سخنرانی داشتند و اعلام وقت ناهار و نماز به پایان رسید .

به دلیل ازدحام جمعیت برای صرف ناهار  تصمیم گرفتم در صندلی خود باقی بمانم ، بعد از اندکی من هم به جمع گرسنگان پیوستم وپشت  تنها میز خالی  در وسط سالن نشستم . خانم و آقای جوانی به من ملحق شدند و در سمت راست من نشستند ، بعد از آن آقایی که حدودا شصت ساله نشان میداد در سمت چپ من جای گرفت و همه مشغول صرف ناهار شدیم . البته آن سه نفر یکدیگر را به خوبی میشناختند و پس از چند دقیقه من هم آنها را به خوبی شناختم . خانم و آقای جوان مسئول برگزاری و گردانندگان همایش و شخص ثالث سخنران قسمت بعدی برنامه بود. موضوع بحث اثرات مخرب فشار نظریات جمع بر زندگی فرد بود. تنها برای اینکه اعضای میز معذب نباشند نظر خود را نسبت به بحثشان اعلام کردم که گاهی فشار جمعی باعث پیشرفت انسان میشود. آنها نیز بدون هیچ گونه تعجب یا تردیدی از اینکه من ناشناس خود را وارد بحثشان کرده ام ، تلاش در قانع کردن من داشتند، متوجه شدم هرکدام از طرفین بحث در این گمان هستند که من مسلما همراه طرف دیگرهستم. میز ما به میزگردی بسیار داغ تبدیل شد .

قسمت بعدی برنامه آغاز شد و این بار خلاف قسمت قبلی که در انتهای سالن نشسته بودم در ردیف سوم نشستم. چیزی نگذشت که سه ردیف اول سریعا پر شد. برداشتم از صحبتهای اطرافیانم این بود که صندلیهای سه ردیف اول به دعوت شدگان رسمی توسط گردانندگان همایش اختصاص دارد. احتمالا جای من می بایست در ردیف چهارم باشد و مزیت نشستن در ردیف سوم این بود که عده کثیری از جوانان هنگام سلام کردن به کنار دستی ها به من هم سلام میکردند.

برنامه با سخنرانی با عنوان "اکوتوریسم و نجوم" با حضور آقای بابک امین تفرشی آغاز شد .ایشان متولد 1357 بودند و 86 پروژه جهان در شب را در دست اجرا داشتند .

 آسمان شب را با اسلاید هایی که از مسافرت های خود به نقاط مختلف جهان برای رصد کردن انجام داده بودند، نشان دادند. از خاطرات خود و تجربیاتشان میگفتند که در شب های کویر ابر لطیفی را میبینیم که  از غرب به آرامی بالا می آید ، این ابر در حقیقت همان کهکشان راه شیریست ، همزمان با آن هزاران هزار دانه شن زیر پای شماست ، همانند کره زمین در مقابل کهکشان راه شیری.

سپس فیلم مستندی به نام " شب تخم گذاری لاک پشت " به کارگردانی میر اسماعیل میر فخرایی پخش شد. مستندی حدود بیست دقیقه در رابطه با خطر انقراض گونه ای از لاک پشت ها به اسم لاک پشت های پوزه عقابی . آقای بیژن فرهنگ دره شوری به عنوان مسئول یک پروژه ، حفاظت از تخم های این گونه جانوری در حال انقراض را در منطقه ای از قشم بر عهده داشتند . بیشترین خطر نابودی تخم ها از طرف بومیان منطقه بود که آنهارا به عنوان غذا نیمرو کرده و میخوردند . این فیلم نشان از نجات دوهزار نوزاد لاک پشت میداد که همه آن ها از تخم هایشان بیرون آمدند و  به سمت دریا روانه شدند .

آقای دره شوری خودشان بروی  صحنه آمدند و با تشویق شدید حضار روبه رو شدند . ایشان با لهجه ترکی  گفتند در زندگی با حیوانات زیادی از جمله ببر دست و پنجه نرم کرده اند به طوری که حیوان درنده دوربین عکاسیشان را به دندان گرفته بوده است . در تمام آن لحظات هیچ دلهره یا ترسی به اندازه دیدن این همه انسان در یک جا بهشان دست نداده بود و اگر راه فراری بود حتما فرار میکردند. این اولین سخنرانی مهندس دره شوری بود. ابتدا از زندگینامه خود شروع کردند. متولد سال 1322 در ایل قشقایی هستند و برای ادامه تحصیل به شیراز نقل مکان کردند. بعد از اتمام تحصیلات با عشق بسیار زیاد به سمت ایل خود بازگشتند طوری که به دلیل اشتیاق زیادی که برای برگشت داشتند منتظر فراهم آمدن یک وسیله نقلیه مطمئن نشدند و در نتیجه به علت کمبود امکانات مجبور شدند قسمتی از مسیر را ( حدود بیست و هشت کیلومتر) پیاده بروند تا به چادر های برافراشته شده ایل برسند . ایشان سال 1350 به سازمان حفاظت محیط زیست پیوستند و همانجا مشغول به کار شدند .

یکی از خاطرات ایشان متعلق به زمانی بود که یکی از یالهای البرز را فتح کرده بودند. در آنجا به قوطی قدیمی  فیلم عکاسی بر میخورند که درونش کاغذی  شامل  اسامی تیمی بوده که در سال 1330 آنجا را فتح کرده بودند. مهندس دره شوری متذکر شدند بسیاری از اسامی متعلق به اشخاصی بود که در سال 1332 در جریانات پس از نهضت ملی شدن نفت اعدام شده بودند.

سپس آقای دکتر علی یخکشی که متولد سال 1318 بودند و بیشتر عمرشان را در آلمان به سر برده بودند به روی صحنه آمدند. در سال 1353 آقای یخکشی بحث اکوتوریسم را مطرح کردند ولی مسئولان دولتی وقت با جمله " آنقدر فقیر نیستیم که دستمان در جیب دیگران باشد . " با طرحشان مخالفت کردند. سپس بعد از انقلاب در سال 58 این بار مسئولان دولتی مغایرت با شئونات اسلامی را دلیل آورده و مانع گسترش اکوتوریسم در کشور شدند  و حتی در  سال 1385 نیز به بهانه ترویج فرهنگ غرب اجازه اجرای آن در چارچوب بین المللی داده نشد. اکنون بسیار ابراز خوشحالی میکردند که همایشی به همین نام مطرح شده است وجمعیت کثیری به همین منظور گرد هم آمده اند و البته کسی نیز ظاهرا معترض به آن نیست.

حدود نیم ساعت تنفس به منظور پذیرایی با چایی و کیک به حضار داده شد .

سخنران بعدی آقایی با شلواری گشاد و جلیقه ای قهوه ای با موهای بلند از پشت بسته شده و ریشی سفید بود. او کسی به جز " مازیار آل داوود" نبود که من  در سفری که دوسال پیش با جمعی از خویشاوندان به کویر مصر( نام روستائی در کویر لوت ) داشتیم ، در دیدار از گرمه ( نام روستایی قدیمی نزدیک خور در کویر ایران ) به کاروانسرای ایشان نیز سری زده بودیم  . تا سوم راهنمایی درس خوانده بود و پس از آن در کارهای گوناگون از این شاخه به آن شاخه شده بود تا در آخر به سفال گری روی آورد. در آن زمان متوجه نابودی ده خود شد. جوانان به شهر ها روی می آوردند و سیستم کشاورزی رو به نابودی میرفت. تصمیم گرفت به ده خود بازگردد. به همراه همسر دورگه ایرانی فرانسوی خود محوطه ای را با سرمایه کم اجاره کردند و بعد از رسیدگی اندکی به آن از چند آشنای فرانسوی به خوبی پذیرایی کردند. کارشان رونق گرفت و بعد از آن تصمیم به بازسازی خانه ای قدیمی در گرمه گرفتند و که آنجا را به کاروانسرا تبدیل کردند. هم اکنون در آنجا با همراهی همسر خود از گردشگرانی پذیرایی میکنند که از سراسر دنیا به آنجا میایند.

برنامه یک ساعت دیگر با سخنرانان در زمینه های مختلف ادامه پیدا کرد.

همایش خالی از حسن نبود . تمام حاضرین با نگاهی طبیعت گرایانه در تلاش برای حفاظت محیط زیست اطراف خود بودند و بر این اعتقاد بودند که  طبیعت گردی صنعتیست پاک و اگر در ایران رواج پیدا کند درآمدی بیش از درآمد سالیانه نفت خواهیم داشت.

 طبیعت گردی با هدف حفاظت از محیط زیست  و اینکه حس طبیعت دوستی  و احترام به آن در وجود هر بشری باعث حفظ هرچه بیشتر گونه های مختلف موجودات زنده ، منابع طبیعی و محیط اطرافمان میشود .

در یکی از بروشور های همایش آمده است : اکوتوریسم شاخه ای از گردشگری پایدار است که در طبیعت اجرا میشود. سفری مسئولانه در طبیعت که موجب تخریب محیط زیست نمیشود و به بهبود زندگی جامعه محلی کمک میکند اکوتوریسم نامیده میشود. از آنجا که سرزمین ما قابلیت های فراوانی از نظر تنوع زیستی، اقلیمی و قومی دارد و با توجه به اینکه اکوتوریسم حداقل تاثیر منفی را بر فرهنگ آداب و رسوم و طبیعت هر  منطقه دارد ، ظرفیت بالایی برای رشد و توسعه آن در کشور ایران وجود دارد.

                                                                                         شیرین مدنی

شیرین مدنی فرزند آقای محمد مدنی و دانشجوی سال اول رشته مدیریت جهانگردی است.