گزیده ای از وقایع السنین خاتون آبادی ( 4 ) : آپادانا اسفند 1390
ساعت ٩:٠۸ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/۱/۸   کلمات کلیدی:

 

قطعات برگزیده از کتاب وقایع السنین (4)

سا ل 1117 :

سفر حج نگارنده (میر محمد حسین بن میر عبدالحسین ) 

در هفتم شهر جمادی الثانیه سنه هزار و یکصد و هفده راقم حروف اراده سفر حجاز نموده از راه شام و بعد از تشرف باین شرف از راه دریا معاودت اتفاق افتاد و ایام سفر پانزده ماه و سه روز کشید و در نهم ماه مبارک رمضان وارد دارالسلطنه اصفهان شدم و غرائب بسیار در این سفر مشاهده نمودم و دو ماه در مدینه طیبه توقف کردم در کمال رفاه و نهایت اطمینان و اکثر علمای عامه باداعی مربوط شدند و نهایت رعایت و اعزاز می کردند بعد از آنکه حسبا و نسبا شناختند مرا و این از غرائب و معجزات حضرت رسالت پناه بود . 

سال 1120 :

بازهم الطاف شاهانه 

در ماه ربیع الثانی حضرات فضلا ثلاثه را اعنی آقا جمال و حضرت استادی {میر محمد باقر ملا باشی } و شیخ الاسلام { میر محمد صالح بن میر عبدالواسع } را مخلع بخلاع فاخره نمودند و در ماه ربیع الاول پادشاه از غایت صلاح و دین داری علما را امر نمود که مرتبه دیگر زمینهای دولتخانه را اجاره کنند به نحویکه صرفه فقرا را رعایت کنند و قدری از آن اراضی از موقوفات بقعه مشهوره بمسجد امام زین العابدین است و قدری از اراضی میر لنگری است که با اولاد او مصالحه بایست نمود و قدری از موقوفات سرکار فیض آثار بر چهارده معصوم است .

 سال 1122 :

آغاز به تدریس میر محمد باقر ملاباشی در مدرسه نو بنیاد چهار باغ

 در ماه مبارک رجب المرجب سنه هزار و یکصد و بیست و دو در روز جمعه دهم شهر مذکور  { برابر 14 شهریور 1089 خورشیدی } اهل علم را در مدرسه جدید سلطانی که در جنب چهار باغ اصفهان است جا دادند و علامه العلمائی مجتهد الزمانی امیر محمد باقرا خلف مرحمت پناه عم امجد امیر اسماعیل در روز مذکور شروع بمباحثه کردند در آن مدرسه و امرا و علما و نجبا را احضار فرمودند در مدرسه مبارکه جدید سلطانی .

 فوت فاضل عالم تقی نقی عامل آقا جمال خلف مرحوم مبرور آقا حسین خوانساری در ماه مبارک رمضان بعد از آنکه شاه در ماه رجب یا در اواخر ماه شعبان از آنجا مراجعت فرمودند در اوائل ماه مبارک بنوبه غشی سنه هزار و یکصد و بیست و دو و هم در آنماه مبارک علامی امیر محمد باقرا سلمه الله بیماری صعب کشیده بیست روز را افطار نمودند .

و در ماه مبارک رجب سنه هزار و یکصد و بیست و دو هجری حجرات مدرسه مبارکه جدید سلطانی را فیما بین اهل علم قسمت نمودند و در آن روز عالیحضرت مجتهد الزمانی متفرد در جمیع فضایل یگانه زمانه امیر محمد باقرا سلمه الله تعالی شروع بدرس کردند و جمیع اهل فضل در آن مجمع حاضر بودند و نجبا و سادات و پادشاه زادگان و اهل کمال همگی حاضر شدند و پادشاه مقرر فرمود که اطعام پادشاهانه مرتب ساختند و اقسام تنقلات مهیا فرمودند و عالیجاه محمود آقای ناظر بیوتات با توابین و ریش سفیدان کارخانجات خدمت می کردند و حاصل آنکه در دولت صفویه چنین اجتماعی هرگز نشده بود .

در وقت شروع بجهت رعایت آداب عالیحضرت مجتهد الزمان تکلیف کردند علامه علمائی آقا جمال را تا اولا ایشان شروع نمودند و بعد از آن خود شروع کردند و به بیانی فصیح در کمال تنقیح درس گفتند و حضار آن مجلس عالی از فضلا آقا جمال و امیر محمد صالح شیخ الاسلام و ملا بها الدین مشهور بفاضل هندی و ملا محمد جعفر ........

و میرزا ابراهیم واقعه نویس و میرزا ربیع مستوفی خاصه و سایر ارباب مناصب و شاهقلی خان اعتماد الدوله چون صاحب فراش بود بعذرخواهی پنجاه خان نقل فرستاده خود نیامد .

و مسکون شدن مدرسه جدیده سلطانی که واقع است در جنب چهار باغ اصفهان در جمعه دهم شهر رجب المرجب سنه هزار و یکصد و بیست و دو و در آنروز در مدرسه مبارکه مذکوره حسب الامر پادشاه مجمعی منعقد شد از امرا و ارباب منصب و علما و اعلام و مدرسین و پیشنمازان و طلبه مدرسه و جمعی از طلبه و در آن روز مدرس مدرسه مذکوره اعنی زبده العلما المتبحرین علامه العلمائی مجتهد الزمانی المتفرد فی عصره فی الکمالات العلمی و العملی و الخلقی و الخلقی امیر محمد باقرا سلمه الله خلف مرحوم مبرور ازهد اهل زمانه و اعلمهم میر محمد اسماعیل خواتون آبادی شروع بدرس نمود و تهذیب حدیث و شرح مختصر اصول و شرح لمعه را شروع فرمود . و از آداب او تکلیف فرمود آقا جمال را که شروع نماید و او شروع نمود و تا این زمان در دولت صفویه چنین مجمعی منعقد نشده بود و محمود آقای ناظر بیوتات و محمد سلیم خان ایشک آقاسی باشی و عمله مجلس پادشاهی در خدمت بودند و هیچیک ننشستند و در آن روز دویست خان از تنقلات و دویست خان ماحضر و دویست قاب طعام از سرکار پادشاه صرف شد در مدرسه و اعتماد الدوله شاهقلی خان زنگنه بعلت آزار نیامد و پنجاه خان شیرینی فرستاد و پنجاه خان شیرینی نیز دو نفر دیگر فرستاده بودند .

 

فائده مهمه

تعیین و تثبیت روز عید تولد مولی علی (ع ) توسط جد بزرگ ما  

و ایضا از وقایع تجدید عید مولود حضرت سید الاوصیا بود پادشاه از علما تفتیش نمود روز تولد حضرت امیر المومنین را و چون خلافی مذکور شد از علامی شیخ الاسلام امیر محمد صالح خواتون آبادی و او را اعتقاد روز هفتم شهر شعبان المعظم بود بمقتضای حدیثی و قائلی معلوم نبود بجهت آن قول و حضرت علامه العلمائی آقا جمال و حضرت اعلم العلما امیر محمد باقر مدرس هر دو را اعتقاد این بود که سیزدهم رجب روز ولادت با سعادت آنحضرت است .

پادشاه فرمود که ایشک آقاسی باشی همه علما اعلام و مدرسین و متوسطین را اجتماع فرمودند در خانه میرزا باقر صدر خاصه و بعد از منازعات آقا جمال و میر محمد باقر سلمهما الله و قریب هشتاد نفر ترجیح دادند که روز ولادت آن حضرت سیزدهم رجب است و شیخ الاسلام و پسرش میر محمد حسین و دامادش ملا عبدالکریم هفتم شعبان را روز ولادت آنحضرت گمان کردند و هر کس اعتقاد خود را نوشته محصل امر مزبور بنظر اشرف رسانید و این مجمع در شنبه یازدهم شهر رجب منعقد شد و پادشاه والا جاه ترجیح مجمع علیه داده سیزدهم را عید قرار داد و شب تا صبح بطریق سایر اعیاد نوبه را فرو کوفتند و آن روز را مجلس ساختند و قول هفتم را که از قدما و متاخرین قائلی نداشت و مستند آن بغیر حدیثی نبود اعتبار ننمودند چنانچه قول باینکه ولادت با سعادت در هفتم ذی حجه است یا در چهاردهم رمضان است نیز بغیر حدیثی دیگر سندی نداشت و کسی اعتبار نکرده بود پس هر سه قول در یکمرتبه است لهذا ترجیح قول اول دادند .

و این عید از مخترعات شاه سلطان حسین بن شاه سلیمان بن شاه عباس ابن شاه صفی ابن سام میرزا ابن شاه عباس ابن شاه خدا بنده ابن شاه طهماسب ابن شاه اسماعیل است نفعه الله به فی الدارین.  حضار مجلس اجلاس از علما : آقا جمال – امیر محمد باقر شیخ الاسلام – ملا بها الدین – ملا محمد حسین لنبانی – ملا محمد حسین و ملا محمد کاظم پسران ملا شاه محمد تبریزی – و ملا محمد هادی و ملا محمد جعفر اولاد ملا محمد باقر خراسانی و نظایر این جماعت و میرزا داود متولی و میرزا سید محمد قاضی و میرزا محمد طاهر خلیفه سلطانی و شیخ محمد سبزواری و سید محمد حسین مشهدی .

 سال 1123 :

خرید اجباری زمین در فرح آباد و وقف مهیار جهت مدرسه چهار باغ

 رفتن پادشاه بباغ جدید مسمی بفرح آباد در ماه شعبان و مراجعت نمودن در دوم شهر رمضان المبارک و امر فرمودن به بنا عمارت مزبور در ماه مبارک رمضان بسر کاری ابراهیم آقا یوز باشی و امر نمودن بجمعی از مقربان که بنای خانه نمایند در حوالی باغ از آن جمله به عا لیحضرت علامه العلمائی مجتهد الزمانی مدرس مدرسه جدید سلطانی امیر محمد باقرا سلمه الله تعالی و آن عالیجناب با عدم رغبت حسب الامر الا علی اطاعت را لازم دانسته ابتیاع زمینی و بنای عمارتی نمودند و مساوی ده جریب شاه آب از نهر سعادت آباد به آن فرید الدهری و مجتهد الزمانی شفقت شد که به آن ده جریب زمین موات که احیا نموده اند شرب شود .

و از جمله وقایع سنه مزبوره وقف نمودن بقیه زمین باغ سعادت آباد و آب آن و وقف نمودن باغ فرح آباد است و ایضا در سنه مذکوره وقف نمودند نواب اشرف اقدس سید السلاطین آفاق شاه سلطان حسین خلد الله ملکه قریه مهیار را بر مدرسه جدیده سلطانی بعد از آنکه بر نهج شرعی آن را مالک شدند و ایضا در سنه مذکوره وقف نمودند بر مدرسه مبارکه قریه مورو ملک و قریه سررود و نعیم آباد و غیرها را و ایضا 

انتصاب جناب امیر سید محمد { جد بزرگ خا نواده های سجادیان و مدنی } به تدریس مدرسه چهار باغ

   ونیز در هزار و صد و بیست و سه در ماه شوال باعتبار کثرت اشتغال مجتهد الزمان و باعتبار اینکه اکثر اوقات در خدمت نواب اشرف بایست حاضر شوند در خلوات و فرصت مباحثه و مدارسه نمی شد و باعث تعطیل طلبه می شد مقرر فرمودند که خلف الصدق آن مجتهد الزمان امیر سید محمدا بنیابت والد ماجد خود بشغل تدریس اشتغال نمایند و حقا که باستحقاق باین شغل قیام می نمایند .

در هزار و یکصد و بیست و سه در روز سه شنبه یازدهم شهر ذی قعده الحرام  { 1 دی 1090 } علامی  میر سید محمدا خلف حضرت مجتهدالزمانی امیر محمد باقرا سلمه الله تعالی من جمیع الافات و العاهات و البلیات بمرتبه والا نیابت والد خود در تدریس مدرسه جدید سلطانی سرافراز شد و در آن روز شروع بدرس نموده درس گفت و مجمعی عظیم از افاضل و اعلام مرتب شده شیرینی بسیار آورده شد و بانی و باعث بر این نواب اشرف همایون خود شدند باعتبار آنکه آن مجتهد الزمان اکثر اوقات در صحبت آن پادشاه والاجاه بسر می بردند در محل اقامت و اسفار . 

سال 1124 :

معزول شدن میر محمد صالح از شیخ الاسلامی  

در روز چهارشنبه پنجم شهر ربیع الاخر هزار و صد و بیست و چهار { 21 اردیبهشت 1091 خورشیدی } عالیحضرت { شاه سلطان حسین } ،  میر محمد صالح شیخ الاسلام را از منصب شیخ الاسلامی معزول و مقرری او را قطع نمودند و جهت این بود که استعفا نموده بود سابق بر این و تلاش مینمود این شغل را بجهت پسر بزرگ خود و پادشاه را ناخوش آمده بود از این حرکت و دیگر آنکه تلاش می نمود که مقرری خود را داشته باشد و اموری که متعلق به نواب اشرف باشد باو مرجوع و سرکرده اهل علم و مقدم بر همه باشد .

و خلاصه سخن آنکه منظور او این بود که پادشاه او را در مرتبه رعایت کند که کسی دیگر را آن مرتبه نباشد و پادشاهان محکوم حکم کسی نمیباشند بلکه هر کسیرا در مرتبه که خواهند رعایت میکنند و بعد از عزل و منع از حضور مجلس بهشت آئین موقوفات آقا هوشیار و حمام خسرو آقا که با او بود فرمودند دیگر در آنها تصرف ننماید و آنرا بحضرت علامه العلمائی مجتهد الزمان امیر محمد باقرا دام ظله العالی رجوع فرمودند و او سعی بسیار نمود که آنها باز با میرمحمد صالح باشد شاه قبول ننموده بآن علامی رجوع فرمودند و در شهر ذیحجه الحرام سنه هزار و یکصد و بیست و پنج باز شیخ الاسلام و در روز عیداضحی پابوس کرد ودر طرف دیگر نشانیدند اورا ، و نواب مریم بیگم { عمه شاه و حامی میر محمد صالح } التماس او را کرده نواب اشرف از تقصیر او گذشت .

تعیین میر محمد باقر به رییس العلمایی

در اواخر ماه ربیع الثانی سنه 1124 در روز یکشنبه سلخ شهر ربیع الثانی ( 15 خرداد 1091 ) نواب اشرف همایون اعلی مقرر فرمودند که عالیحضرت مجتهد الزمانی امیر محمد باقرا سلمه الله رئیس بر کل علما و اشراف و عظما باشند و در مجلس همایون هیچکس را یارای تقدم بر آن مجتهد الزمان نباشد در نشستن و ایستادن و عرض مطالب را مشارالیه بخواند و همه کس آن علامه العلما را مقدم داند برهمه کس و حاصل آنکه در هر باب هیچکس از صدور و علما و سادات بر مشار الیه تقدم نکند و امرا را مقرر فرمودند که به تهنیت مشار الیه رفته در اعزاز و احترام آن علامه عصر دقیقه فوت و فرو گذاشت نکنند .

و در هجدهم شهر جمادی الاولی خلعت فاخره بآن مجتهد الزمان شفقت و عنایت فرمودند و ثانیا امرا و اکابر و اعیان از هر طبقه به تهنیت آن علامه العلما آمدند و موقوفات آقا هوشیار و حاصل حمام خسرو آقا که بجهت استکتاب کتاب مقرر شده بود همگی بآن علامه العلما مفوض شد که بمصارف مقرر صرف نمایند . 

سال 1125 :

سفر حج میر سید محمد 

در سنه هزار و یکصد و بیست و پنج میر علامی سید محمد خلف عالیحضرت مجتهد الزمان امیر محمد باقرا سلمه الله بشرف حج بیت الله الحرام مشرف شد از طریق لحسا . 

سال 1126 :

نصب در نقره مدرسه چهار باغ  

در اواخر شهر ربیع الاول نصب نمودند دری را که از نقره بجهت مدرسه مبارکه سلطان ساخته بودند که تقریبا بیست من شاهی نقره برده بود { یعنی 120 کیلو گرم ؟ } و تخمینا قریب هشتصد تومان صرف آن در کرده بودند و چراغوانی کردند بعد از آن شیخ الاسلامی اصفهان بفضیلت پناه مولانا محمد حسین پسر ملا شاه محمد تبریزی تفویض شد در ماه مبارک رجب سنه هزار و یکصد و بیست و شش و در عید مولود حضرت امیرالمومنین مخلع شد .

نظرات خوانندگان :  

پنجشنبه، ۱٠ فروردین ۱۳٩۱  - ۱٢:٢۱ ‎ب.ظ 

 جالب است اما سیاق نوشتاری فهم را دچار اشکال می کند.