قطعات وقایع السنین (3 ) : میر محمد حسین خاتون آبادی : آپادانا مهر- بهمن 1390

 

قطعات برگزیده از کتاب وقایع السنین خاتون آبادی

قسمت سوم

( از این به بعد نویسنده غیر از میر عبدالحسین و احتمنالا فرزند او میر محمد حسین متولد 1073 است )

سال 1100:

تاریخ ولادت سید سند فاضل عالم عامل امیر عبدالغنی بن سید ورع زاهد عالم فاضل امیر محمد معصوم خلف صدق عالیحضرت علامه العلمائی امیر عبدالحسین الحسینی الخاتون آبادی در بیست و سوم شهر رجب سنه یکهزار و یکصد هجری   که ماده تاریخ مغنی است ، و عمر سید مشار الیه شصت و یکسال و وفات سید فاضل در یوم دوشنبه غره شهر رمضان المبارک من شهور سنه یکهزار و یکصد و شصت و یک.  و شیخ الاسلام دار السلطنه اصفهان بوده .

سال 1115:

جلسه مهم شاه سلطان حسین با بزرگان خاندان ما

در سنه مذکوره در ماه مبارک رمضان در شب سیم نواب اشرف{ یعنی شاه سلطان حسین }عم حقیر میراسماعیل سلمه الله را به اتفاق حضرت علامه العلمایی فرید دهره و وحید عصره علامی میر محمد باقر سلمه الله تعالی ابن عم حقیر بجهت افطار طلبید و با ایشان افطار کرد و تا هفت ساعت با ایشان مشغول صحبت بود و کمال آداب رعایت کرده و از مشار الیه علامی میر محمد باقر سلمه الله مسایل نماز را تفتیش فرمود . امر کرد ایشان را به تصنیف رساله مختصره در واجبات نماز به نحوی که خود ترجیح داده باشند با قدری از تعقیب . و ایشان تصنیف نموده در دو شب و به نظر نواب اشرف رسانیدند . و در شب بیست و هشتم این ماه نیز علامی میر محمد باقر را طلبیدند و با او افطار فرمودند و هفت ساعت با هم مشغول صحبت بودند و امر فرمودند به تالیف رساله در شرایط و آداب دعا کردن و دعا خواندن .

در ماه مبارک رجب سنه مذکوره نواب اشرف مامور ساخت حضرت فضیلت پناه محقق مدقق فاضل عالم جامع جمیع کمالات صوری و معنوی علامه دهره و فرید عصره میر محمد باقر سلمه الله را به ترجمه و شرح مجمع البیان  وفقه الله تعالی لاتمامه و طول الله عمره لینتفع منه علماء الشیعه .

 رونق زیارت عتبات و حج در عهد شاه سلطان حسین

در ماه جمادی الثانیه سنه یکهزار و یکصد و پانزده محمود آقای ناظر به سفر حج بیت الله الحرام رفت و ضریح کاظمین را برده نصب نمود  در ماه شعبان المعظم . و مشغول تعمیر کربلای معلی شد . ودده خواتون با محمود آقا به این سفر رفت با جمعی از معظمات حرم محترم و آقا سعادت نامی خواجه ریش سفید اهل حرم شد . و  جمعی از آقایان همراه رفتند و مبلغ های خطیر با خود بردند و آنچه تخمینا مذکور میشود در این سال قریب بصد هزار تومان بجهت خرج این سفر خیر اثر بیرون رفت از ایران.

ودر این سال مجموع زوار وحجاج قریب به ده هزار نفر رفتند . و حجاج قریب به سه هزار نفر بودند.

پیشنهاد منصب شیخ الاسلامی به حضرت علامی میر محمد باقر

در روز یکشنبه نهم شهر ذی القعده الحرام سنه یکهزار و صد و پانزده، طرف صبح نواب اشرف پادشاه زمان ، حضرت علامی فهامی یگانه زمانه بی عدیل و نظیر در جمیع اوصاف کمال میر محمد باقر حفظه الله تعالی را طلبید و تکلیف منصب شیخ الاسلامی نمود و بعد از ابرام بسیار از نواب اشرف و عالیجاهان ابراهیم آقا یوز باشی و اسماعیل آقا جبه دار باشی و جعفر قلی آقا و عالیجاهان میرزا ابراهیم واقعه نویس و میرزا اشرف منجم باشی و میرزا معز حکیم باشی. سید حسیب نسیب فاضل کامل ابا نمود و بوجوه شرعیه و بیان عدم مشروعیت این شغل . و ابا  مقبول افتاد و باز بعد از آن نواب اشرف فرمودند که لابد است شما را از ارتکاب این شغل .

و بعد از آن حضرت علامه العلمائی آقا جمال { خوانساری } تشریف آوردند به مجلس بهشت آئین. نواب اشرف باز استغاثه از او کردند در اینکه این شغل را به سید مشار الیه الزام کنند که قبول کند و حضرت مشار الیه به عذرهای موجه ایشان را جواب فرمودند. حاصل اینکه بعد از مدتی مدید و گفتگوئی بسیار نواب اشرف عذر ایشان را پذیرفته ایشان را از این منصب معاف داشتند. و بعد از آن خواستند از مشار الیه و آقا جمال که کسی را تعیین فرمایند. سید مشار الیه عرض کردند : هرگاه بر خود اعتماد نداشته باشم بر دیگری چگونه اعتماد خواهم داشت ؟

و آقا جمال عرض کردند که جمعی که هستند شما خود معرفت به احوال ایشان دارید و هیچیک مجتهد و شرعا قابل نیستند. اما از برای کار مردم هر یک را که متدین تر و طالب علم تر می دانید به او بدهید .

آخر الامر مردد شد میان چهار نفر : شیخ علی مدرس مدرسه مریم بیگم و میرزا عبدالله افندی و میرزا علیخان و میر محمد صالح.  و جبه دار باشی عرض نمود که میر محمد صالح  قبول می کند او را طلبیدند و نواب اشرف تکلیف کرد و او بلا مضایقه قبول نمود و بعد از آن ظاهر شد که نواب اشرف شرط بسته بودند با واقعه نویس به دویست تومان و با جعفر قلی آقا به دویست اشرفی و با منجم باشی نیز به قدری که ایشان می گفته اند که سید سند فاضل عالم عامل قبول نمی کند و نواب اشرف می فرمود که من چنین می کنم که او قبول کند و میر محمد صالح در سن پنجاه و هشت سال داشت و از جماعتی که در این عرصه بودند الیق { لایق تر }  بود به این منصب و طالب علمتر بود از باقی .

و حضرت علامی فهامی یگانه زمانه میر محمد باقر سلمه الله سن شریفش چهل و پنج سال بود و از راقم حروف سه سال بزرگتر بود .

 و حقا که کمال مردانگی و همت و تدین بود از چنین منصبی گذشتن او. بلغه الله تعالی غایه مناه و طول الله عمره فی طاعته و رضاه .

 و میر محمد صالح  در چهار ساعتی روز چهارشنبه نوزدهم ماه مذکور پا بوس منصب شیخ الاسلامی گردید و مشغول کار دیدن شد و در اواخر ماه مزبور خلعت پوشید .

{ از لحن کلام و نوع کلماتی که  نویسنده بکار میبرد، اینطور بر میاید که خیلی تایید کننده عمل میر محمد صالح نیست . }

سال 1116:

یاد میر محمد اسماعیل خاتون آبادی و شرح مدرسه و مزار او

 فوت فاضل عامل مجتهد عم امجد میر اسماعیل الشهیر بخواتون آبادی { شماره دودمان نما 1-26 } روز چهارشنبه چهارم ربیع الثانی سنه هزار و یکصد و شانزده. دفن او در مقبره که خود ساخته بودند در قبرستان بابا رکن الدین { همانجاییکه اکنون به تخت فولاد مشهور است}  . و مشتمل بر گنبدی است و هفت حجره . و هفت نفر طالب علم در آنجا سکنی دارند و موظفند و هر ساله چهارده تومان در وجه طلبه آنجا مقرر است.  و عمر شریفش هشتاد و پنج سال و کسری. و آثار خیر از سید فاضل عامل بسیار ماند از جمله مدرسه مشهور به مدرسه اسماعیلیه .  {  هم اکنون باقی و در محله قصر منشی جنب خانه مشروطیت اصفهان ( خانه مرحوم محمد ازهر) واقع است} .  و حمامی در خواتون آباد و باغات که در خواتون آباد ساخته و وقف نموده و متروکات او بدو تومان نمی رسد .

اعطای خلعت شاهانه به حضرت علامی میر محمد باقر

بعد از آن به چند روزی نواب اشرف خلعت فاخری به حضرت علامی فهامی میر محمد باقر { شدن 1- 27 } سلمه الله ابن عم حقیر شفقت نمودند و به میر علیرضا نیز خلعت شفقت شد که فرزند کوچک او بود و به تقریب تعزیت عم مرحوم به حضرت علامی میر محمد ا { شدن 2- 28 }عم دیگر حقیر و به فضیلت پناه میر محمد صالح شیخ الاسلام { شدن 3 – 27 که ایشان فرزند میر عبدالواسع خاتون آبادی برادر مادری میرمحمد اسماعیل تازه درگذشته و نیز داماد علامه محمد باقر مجلسی بوده اند . } نیز خلعت شفقت شد و دیگر نواب اشرف غایت تعظیم و توقیر می نمود امیر محمد باقرا سلمه الله را و در خلوات با او صحبت می داشت و بنا مدرسه نمود در چهار باغ اصفهان در هزار و صد و شانزده و در هزار و صد و هجده مدرسه مشرف بر تمام شدن شد و در ذی الحجه الحرام آن سال تدریس مدرسه مزبوره را به حضرت علامه العلما امیر محمد باقرا سلمه الله تفویض نمود و آن سال داعی به زیارت بیت الله الحرام از شام رفته بودم و در وجه او دویست تومان مقرر فرمود و مخلع ساخت آن علامی را بخلعت فاخره و در القاب او افزود " زبده العلما المتبحرین " را و از جمله محرمان و مخصوصان نواب اشرف بود .

سفر حضرت علامی میر محمد باقر در معیت شاه به مشهد و توقف در طهران

و در جمادی الثانیه هزار و صد و نوزده{ 1119 } نواب اشرف اراده زیارت مشهد رضوی نمود و صد تومان انعام بحضرت علامی داده با خود باین سفر خیر اثر برد و در منزل ریک جده پادشاه دار فانی را وداع نمود و نواب اشرف را بیماری عارض شد و با این حال فسخ سفر ننموده تشریف بردند و در بلده طهران زمستان را گذرانیدند و در خار تحویل بحمل شده روانه مقصود شدند و در تمام راه با آن علامه العلمائی صحبت می داشتند و شیخ الاسلام را در طهران مرخص ساختند و پیش رفت بمشهد مقدس رضوی و آقا جمال با اردوی معلی حرکت می نمود و در طهران خلعت فاخر بحضرت استادی امیر محمد باقرا سلمه الله شفقت شد و در مشهد مقدس نیز خلعتی شفقت شد و تابستان را در مشهد گذرانیدند و در اول ماه مبارک رجب روانه اصفهان شده هشت روز به ماه مبارک مانده وارد اصفهان شدند .

خرید خانه به جهت علامه العلمایی

و در ماه ربیع الاول سنه هزار و یکصد و بیست ویک { 1121 } نواب اشرف خانه بجهت حضرت علامه العلمائی استادی ابتیاع نمودند بمبلغ سیصد تومان و آن خانه در حوالی خانه قدیم ایشان بود { آیا محل این خانه در محله پاقلعه بوده است ؟ } و قیمت آن را از خزانه عامره شفقت فرمودند و مدرسه سلطانی صد و پنجاه حجره دارد و در کمال تکلف ساخته شده بسر کاری آقا کمال صاحب جمع خزانه عامره .

اندر تشرع شاه سلطان حسین و اعتقاد او به حضرت استادی امیر محمد باقر

و در سلسله صفویه ادام الله دولتهم به تشرع و اخلاص پادشاه دین پناه شاه سلطان حسین بن شاه سلیمان بن شاه عباس بن شاه صفی بن سام میرزا ابن شاه عباس الماضی بن شاه خدا بنده ابن شاه طهماسب بن شاه اسماعیل الحسینی الموسوی نیامده و همه کارهای خود را موافق شرع شریف می کند و مسائل را جمیعا از حضرت استادی علامه العلمائی امیر محمد باقر ادام الله ظله السامی اخذ می کند و اعتقاد کامل بحضرت استادی دارد و این هم از آثار توفیق حضرت پادشاه است بجهت آنکه در این زمان شرایط افتا در غیر حضرت استادی مفقود است و در اکثر کارهای خود با حضرت علامی استادی مصلحت می کند و سلوک نواب اشرف با آن علامه العلمائی و سلوک استادی با نواب اشرف سلوک استاد است با شاگرد و شاگرد با استاد ادام الله دولته الی قیام القائم .

{ با آنکه نویسنده فقط سه سال از پسر عمویش میر محمد باقر کوچکتر است میزان احترام و اعتقاد او به ایشان چشمگیر و تحسین بر انگیز  است .}

                                       *****************

توضیحات :

شیخ الاسلام : در جستجوی معنای این سمت به کتاب نور الابصار نوشته مرحوم آزاد مراجعه کردم . ظاهرا این سمت با سمت امام جمعگی یکی است و امام جمعه ها یا شیخ الاسلام های شناخته شده اصفهان در زمان صفویه به ترتیب اول شیخ بها یی، دوم میرداماد، سوم ملا محمد تقی مجلسی، چهارم علامه محمد باقر مجلسی و پنجم میر محمد صالح خاتون آبادی فرزند میر عبدالواسع  و داماد علامه فوق الذکر است که شرح منصوب شدنش به این رتبه را در سطور قبل ملاحظه کردید . ولی این سوال برایم باقی ماند که دلیل کراهت میر محمد باقر از پذیرش این سمت ، چه می توانسته است باشد.

آقا جمال خوانساری : از فقیهان و دانشمندان دینی روشن اندیش زمان صفوی. فرزند آقا حسین خوانساری و خواهر زاده و شاگرد محقق خوانساری ( که استاد و مربی میر عبدالحسین نیز بوده است ). و از مطالبی که خواندیم به حدس قریب به یقین ، دوست و مصاحب جناب میر محمد باقر نیز بوده است . حدود سال 1345 ازیشان رساله طنز آمیز موسوم به " عقاید النسا "  در مورد عقاید خرافی و متداول بین زنان هم عصرش در مجله کتاب هفته چاپ شده بود . که در آن  ترانه "بادا بادا مبارک بادا" نیز که گویا در عروسی های زمان صفوی نیز مرسوم بوده است ذکر شده بود.

سپاسگزاری : بدینوسیله مراتب تشکر خود را از سرکار خانم آزاده لباسچی ، همکار محترم که زحمت تایپ کامپیوتری قسمت عمده ای از  متن بالا را تقبل کردند ابراز میدارم.

 

نظرات خوانندگان : 

شنبه، ٢۴ دی ۱۳٩٠  - ۸:٢٩ ‎ب.ظ 

 محمد جان سلام. بسیار جالب بود. امید است ادامه داشته باشد.

 

 

یکشنبه، ٩ بهمن ۱۳٩٠  - ۱۱:۱٧ ‎ق.ظ

 

 

ای کاش قسمت نوادگان میر محمد صالح شجره نامه اینترنتی را از روی اغصان طیبه اصلاح میکردند

 

نویسنده : نا معلوم

 

خویشاوند محترم ، ابدا حرف بد و برخورنده ای نزده اید ای  کاش شما هم خود را معرفی میکردید تا در این گفتگوی خانوادگی میفهمیدیم با چه کسی افتخار صحبت یافته ایم . و ایکاش لا اقل به  موردی که فکر میکنید  باید اصلاح شود اشاره میکردید . البته می توانید با اداره کنندگان شجره نامه الکترونیک هم مستقیم تماس بگیرید و مطلب را با ایشان در میان بگذارید.

نویسنده : محمد مدنی

 

/ 2 نظر / 8 بازدید

محمد جان سلم. بسیار جالب بود. امید است ادامه داشته باشد.

ای کاش شجره نامه اینترنتی راازقسمت نوادگان میر صالح را از روی اغصان طیبه اصلاح مکردند