نکته هایی در مورد کتاب و صنعت چاپ: از محمد مدنی : آپادانا بهمن ماه 1393

لطفا ً برای داشتن تصویر بهتر از آپادانا ‘ از مسیر اینترنت اکسپلورر برای گشودن آن استفاده کنید!!

 

نکته هایی در باره کتاب و صنعت چاپ

مجله ای قدیمی ( هنر و مردم مورخه آبان 45 ) را ورق میزدم دیدم  که به مناسبت هفته کتاب (در یک تقویم قدیمی سال 1355 دیدم که روز 9 آبان به عنوان آغاز هفته کتاب  اعلام شده بود و در تقویم 1393 روز 24 آبان روز " کتا ب و کتابخوانی و کتابدار"  عنوان شده بود . ) از چند تاریخ ونقطه عطف مهم در زمینه چاپ کتاب یاد شده بود .

صنعت چاپ به شکل امروز ، نتیجه فکر و ابتکار یک زرگر آلمانی موسوم به گوتنبرگ است . او در شهر ماینس متولد شد و در سال 1453 میلادی با اختراع حروف سنگی و سپس فلزی صنعت چاپ را به صورت امروز به بشریت عرضه داشت .

اولین کتاب جهان به صورت و فرم کنونی انجیل معروف گوتنبرگ است که در سال 1455 با صرف دو سال وقت در 643 صفحه چاپ شد .

در سال 1640 صنعت چاپ به ایران آمد ( یعنی پس از 187 سال ) . گروهی از ارامنه تاجر ، چاپخانه ای مجهز به حروف ارمنی به جلفای اصفهان آوردند .  و این نخستین چاپخانه ای بود که در ایران تاسیس گردید و اولین کتاب که در ایران چاپ شد انجیلی بود به زبان ارمنی که در همین چاپخانه به چاپ رسید و یک جلد آن در موزه جلفا وجود داشته است .

مرحوم استاد ایرج افشار نوشته اند : ” قدیمترین کتابی که به زبان فارسی در جهان به طبع رسیده دو کتاب است به نامهای ” داستان مسیح “  و  ” داستان سن پید رو “ که هردو با ترجمه  لاتین در سال  1639 ( 1049 هجری  ) یعنی 11 سال پس از وفات شاه عباس اول در شهر ” لیدن “ طبع شد .“

کتاب های فارسی پیش از اینکه در ایران به طبع برسد در ممالک هندوستان ، عثمانی ، مصر و شهر های اروپائی پطرز بورغ ، وینه ، لندن ، رم ، و پاریس ، لیدن به نفاست چاپ شده است .

در هندوستان توسط ما موران انگلیسی مقیم کلکته نخستین چاپخانه برای طبع کتب فارسی در سال 1810 ( 1225 هجری ) دایر شد .

نخستین چاپخانه فارسی که در ایران دایر شد ، چاپخانه سربی بوده است که در حدود سال 1812 ( 1227 هجری ) ( یعنی تقریبا  ٌ 360 سال پس از اختراع صنعت چاپ )   توسط میرزا زین العابدین در تبریز بر پا گردید  و رساله ای به نام “ فتح نامه “  در باب جنگ های ایران و روسیه در آنجا طبع کرده اند.

نخستین چاپخانه در طهران در 1823 ( 1239 هجری )  دایر میشود که حروف سربی در آن به کار برده میشود . نخستین کتاب چاپ سنگی تهران تاریخ معجم است که در 1259 چاپ شده است .

سوالی که برایم پیش آمد و نتوانستم پاسخی برای آن بیابم این است که با توجه به اینکه فراورده های تکنولوژی ارتباطی نظیر تلگراف ، تلفن ، رادیو ، تلویزیون اینتر نت و موبایل  و پدیده هایی  مانند فیس بوک و وایبر به این سرعت ( از چند  ده سال تا چند هفته  ) از آنسوی دنیا به ما رسیده و گسترش یافته و فراگیر شده است ، چگونه بین اختراع صنعت چاپ در اروپا تا بنیان آن در ایران چنین وقفه  طولانی 360 ساله افتاده است ؟ چرا مومنین ایرانی به فکر گسترش اندیشه های خویش با این ابزار نیافتاده اند ؟

آیا دلیلش برخلاف ادعای بسیاری از طرفداران نظریه  ” هنر نزد ایرانیان است و بس “ بیگانگی عمومی ایرانیان با مطالعه و کتاب بوده است ؟ و اگر انتقال این فن زودتر صورت پذیرفته بود ، سرنوشت ملت ما به گونه دیگری رقم می خورد ؟

اگر شما هم به این موضوع علاقه مندید  از دریافت نظریات  شما ، بسیار سپاسگزار خواهم شد . 

                                                                                            محمد مدنی

/ 0 نظر / 14 بازدید